درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس چهارم

حدود دو سال پیش، آقای امیری و خانواده‌اش به همدان رفتند تا در آنجا زندگی کنند.

همدان شهری بسیار زیبا و خوش آب و هوا در دامنه‌ی کوه‌های الوند است. در تابستان مردم از شهرهای مختلف ایران برای دیدن مناظر زیبا و آثار تاریخی و نیز استفاده از هوای خنک و مطبوع به این شهر سفر می‌کنند.

در تعطیلات تابستان، آقای امیری برادرش را دعوت کرد تا به همراه خانواده به همدان سفر کنند. علیرضا که به مسافرت و دیدن مکان‌های جدید بسیار علاقه داشت، از خوشحالی در پوست خود نمی‌گنجید.

وقتی آنها به همدان رسیدند، پس از یک روز استراحت با عمو و خانواده‌اش به دیدن «منطقه‌ی تاریخی تپه‌ی هِگمتانه» رفتند.

آقای امیری برای همه بلیت خرید و همگی وارد محوطه‌ی تپه‌ی باستانی هِگمتانه شدند.

علیرضا از عمویش که کارمند سازمان میراث فرهنگی بود و اطّلاعات زیادی درباره‌ی آثار تاریخی داشت، پرسید: عموجان، تپه‌ی هِگمتانه از کدام دوران به جا مانده است؟ آقای امیری گفت: این تپه از حدود سه هزار سال پیش به جا مانده و مربوط به دوران مادهاست.

علیرضا با تعجّب پرسید: سه هزار سال خیلی دور است! مادها که بودند؟
آقای امیری پاسخ داد: گروهی از آریایی‌ها بودند. آیا می‌دانید چرا کشور ما ایران نام گرفته است؟

ایران یعنی سرزمین یا محلّ آریایی‌ها،
آریایی هم یعنی نجیب و شریف.

بعد هم ادامه داد:
مورّخان معتقدند که حدود چهار هزار سال پیش اقوام آریایی از دو طرف دریای خزر به این سرزمین مهاجرت کردند و به تدریج در دشت‌های سبز و حاصلخیز آن ساکن شدند.

آریایی‌ها سه گروه بودند: مادها، پارس‌ها و پارت‌ها.

مادها در غرب ایران ساکن شدند. آنها با آشوری‌ها همسایه بودند. آشوری‌ها قومی جنگجو بودند و بیشتر اوقات به سرزمین مادها حمله‌ور می‌شدند و آنها را غارت می‌کردند.

مادها نمی‌توانستند جلوی حمله‌ی آشوری‌ها را بگیرند؛ زیرا با هم متّحد نبودند و سپاه منظّمی نداشتند امّا سرانجام به ضعف خود پی بردند. با هم متّحد شدند و به رهبری دیااِکو حکومت ماد را به وجود آوردند و آشوری‌ها را شکست دادند.

مادها در دامنه‌ی کوه الوند شهری ساختند و نام آن را هِگمتانه گذاشتند. به عقیده‌ی برخی از مورّخان، محلّ اصلی شهر باستانی هگمتانه همین جا بوده است که ما از آن دیدن می‌کنیم. این شهر پایتخت مادها بوده و نام آن بعدها به همدان تغییر پیدا کرده است.

علیرضا که کنجکاو شده بود پرسید: چگونه فهمیده‌اند که اینجا شهر مادها بوده است؟

آقای امیری جواب داد: باستان‌شناسان با حفّاری‌هایی که در این منطقه انجام داده‌اند، اشیا و وسایلی را که مربوط به آن زمان است، کشف کرده‌اند. آنها پی برده‌اند که دور این شهر دیواری محکم و بلند بوده و در گوشه‌های مختلف آن ستون‌های عظیمی قرار داشته است.

او سپس رو به بچّه‌ها کرد و گفت: بیایید به موزه‌ی هگمتانه که در کنار این تپه است، برویم.
علیرضا که تا آن زمان به موزه نرفته بود، با خوشحالی گفت: من موزه را فقط در تلویزیون دیده‌ام.

محسن گفت:
من قبلاً با پدرم به این موزه آمده‌ام و اشیاء آن را دیده‌ام ولی باز هم دلم می‌خواهد آنها را ببینم.

در موزه آثار سنگی، سفالی و فلزّی از گذشته‌های دور به نمایش گذاشته شده بود.
آقای امیری توضیح داد: پس از مادها حکومت هخامنشیان به وجود آمد.
در زمان هخامنشیان نیز هگمتانه مورد توجّه بود. پادشاهان هخامنشی آنجا را به عنوان پایتخت تابستانی انتخاب کرده بودند.
بنابراین، آثار و اشیاء این موزه فقط مربوط به دوره‌ی مادها نیست و آثاری از دوره‌های بعد نیز در اینجا وجود دارد.

بچّه‌ها در موزه‌ی هگمتانه از مجسّمه‌ها، ظرف‌ها، زیورآلات، خمره‌های آب و غذا و پایه‌های باقی مانده از ستون‌های کاخ هخامنشیان دیدن کردند.

بازدید از موزه تازه تمام شده بود که صدای اذان از بلندگوها به گوش رسید. سپس همگی به نمازخانه‌ای که در نزدیکی موزه بود، رفتند و در آنجا نماز خواندند.

پس از نماز، آقای امیری گفت: حالا به سمت جادّه‌ی عباس آباد می‌رویم تا گنج‌نامه را به شما نشان بدهم. در این مسیر یک رستوران خوب هم می‌شناسم که می‌توانیم در آنجا ناهار بخوریم.

وقتی به گنج‌نامه رسیدند، نوشته‌هایی به خطّ میخی روی سنگ‌های کوه دیدند. علیرضا به نوشته‌ها اشاره کرد و پرسید: اینها به خطّ میخی هستند؟ عمویش پاسخ داد: بله، خوب فهمیدی! این سنگ نوشته‌ها از آثار دوره‌ی هخامنشیان هستند و به سه زبان پارسی باستان، ایلامی و بابلی نوشته شده‌اند.

وقتی بازدید از گنج نامه به پایان رسید، همگی به خانه برگشتند تا استراحت کنند.